UX-ontwerp verbetert de veiligheid
In industriële besturingsomgevingen beïnvloedt de gebruikerservaring – of user experience (UX) – bij interactie met een gedistribueerd besturingssysteem (DCS) hoe effectief en efficiënt operators industriële processen bewaken en besturen. Door informatie duidelijk en intuïtief te presenteren, vermindert een goed ontworpen gebruikerservaring van een DCS de kans op menselijke fouten, helpt het ongevallen te voorkomen en verbetert het het situationeel bewustzijn.
Veiligheid maakt aandacht voor UX een must
Een goede (goed ontworpen) gebruikerservaring speelt een cruciale rol op het gebied van veiligheid. Een slechte UX kan leiden tot verkeerde interpretatie van gegevens, vertraagde reacties, alarmmoeheid en operationele fouten, terwijl een goede UX bijdraagt aan snellere besluitvorming, kortere opleidingsduur, meer vertrouwen bij operators en een stabielere bedrijfsvoering.
"Tegenwoordig is UX-ontwerp niet langer een 'nice to have' in (proces)industrieën waar veiligheid cruciaal is. In plaats daarvan speelt het een belangrijke rol in de manier waarop operators het proces besturen, het situationeel bewustzijn verbeteren en onder druk de juiste beslissingen nemen", zegt Anna Sydänmaa, businessmanager bij Valmet, dienstverlener aan de procesindustrie.
Bredere gebruikerservaring
Volgens Nina Flink, UX-manager bij Valmet, mag gebruikerservaring niet worden verward met de gebruikersinterface (een onderdeel van de gebruikerservaring), die zich richt op gebruikersinteracties en visuele en interactieve elementen zoals lay-out, kleuren, typografie, knoppen en pictogrammen. De UX is breder en richt zich op de algehele ervaring die een gebruiker heeft tijdens de interactie met een product.
"In een DCS-omgeving houdt UX rekening met de fysieke werkplek, samenwerkingsaspecten, werkstations en de gebruikte hardware, hulpmiddelen – waaronder de gebruikersinterface – met aandacht voor de duidelijkheid van procesweergaven, de intuïtiviteit van de navigatie, de consistentie van symbolen en terminologie, de reactiesnelheid van het systeem en de manier waarop informatie geprioriteerd wordt en gepresenteerd, zowel tijdens normaal bedrijf als in abnormale situaties."
Beschikbare info
Een goed ontworpen gebruikerservaring helpt operators om het situationeel bewustzijn te behouden door ervoor te zorgen dat cruciale informatie beschikbaar is wanneer dat het belangrijkst is. Door onnodige mentale inspanning te verminderen, maakt het snellere, zelfverzekerder beslissingen mogelijk en verlaagt het de kans op fouten. Deze aanpak is gebaseerd op duidelijk inzicht in procesomstandigheden, alarmen die prioriteit en bedoeling communiceren zonder de gebruiker te overweldigen en workflows die de werkelijke bedrijfspraktijken weerspiegelen in plaats van theoretische modellen.
Cruciale informatie beschikbaar wanneer die het belangrijkst is
Efficiëntie
De UX houdt ook rekening met hoe efficiënt operators dagelijkse taken kunnen uitvoeren, zoals het bekijken van trends, het bevestigen van alarmen, het aanpassen van instelwaarden en het uitvoeren van diagnostiek, en met hoe snel ze afwijkende omstandigheden kunnen begrijpen en passende maatregelen kunnen nemen.
Bredere focus dan apparatuur
"Veiligheid in de procesindustrie kan niet worden bereikt door alleen op apparatuur te focussen", zegt Sydänmaa. "Echte veiligheid hangt af van hoe mensen processen bedienen, onderhouden en beheren. Het gaat erom ervoor te zorgen dat operators op het juiste moment over de juiste informatie beschikken."
Bij Valmet wordt UX-ontwerp geïntegreerd in de ontwikkeling van zijn toonaangevende Distributed Control Systems (DCS). Als onderdeel van een volledig nieuwe aanpak bij het ontwerpen van zijn nieuwe webgebaseerde DCS, DNAe, legde het ontwerpteam van Valmet sterk de nadruk op het verbeteren van de gebruikerservaring (UX) van het systeem.
De urgentie werd deels ingegeven door de groeiende behoefte aan een interface die gebruiksvriendelijk en intuïtief is en tegelijkertijd minder training van operators vereist. Deze aanpak is tegenwoordig noodzakelijk aangezien de Belgische industrie te maken heeft met een aanzienlijke golf van pensionering van medewerkers.
Dedicated UX
De businessunit Automation Solutions van Valmet beschikt over een speciaal UX-team dat bestaat uit meer dan tien specialisten die zich uitsluitend richten op de gebruikerservaring. Deze professionals zijn UX-experts in plaats van ingenieurs of softwareontwikkelaars. Daardoor worden alle configuratieworkflows, UI-workflows en schermcomponenten gedefinieerd en beheerd door het UX-team, inclusief hoe elke workflow functioneert en hoe deze visueel wordt gepresenteerd.
Volgens Nina Flink, UX-manager bij Valmet, is het ontwerp gebaseerd op inzicht in hoe operators, supervisors, managers en ingenieurs hun werk daadwerkelijk doen, in plaats van zich uitsluitend te richten op leiding- en instrumentatieschema's.
"We beginnen met het begrijpen van het grotere geheel: hoe mensen willen werken, wat ze nodig hebben en wat het proces vereist. Daarna gaan we in op de details", legt Flink uit.
Gebruikersinterface
De gebruikersinterface is opgebouwd rond praktische bedieningsscenario's en gebruikersbehoeften, in plaats van uitsluitend te worden bepaald door het proces zelf. Visuele elementen zoals kleuren, vormen en symbolen worden consistent door het hele systeem heen gebruikt, waarbij de kleuren van alarmen strikt beperkt blijven tot daadwerkelijke alarmsituaties. Kritieke informatie wordt aan de gebruikers van procesautomatisering gepresenteerd op basis van hun rol.
Dankzij intuïtieve dashboards en een duidelijk overzicht van het proces en de subprocessen kunnen gebruikers zich concentreren op wat het belangrijkst is. Informatie wordt geprioriteerd, zodat operators zelfs subtiele veranderingen snel kunnen detecteren en onmiddellijk kunnen reageren, in overeenstemming met hun verantwoordelijkheden en ongeacht hun locatie. Trends en gebeurtenisinformatie zijn ook beschikbaar via dezelfde gebruikersinterface.
Wanneer het situationeel bewustzijn sterk is, kunnen operators sneller en nauwkeuriger reageren
Snel inzicht
"In wezen stelt een goed ontworpen gebruikerservaring operators in staat om in één oogopslag een beeld van de situatie te krijgen", legt Flink uit.
Situatiebewustzijn beschrijft het vermogen van een operator om snel inzicht te krijgen in de toestand van het systeem, te bepalen wat aandacht vereist en te anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Om dit te ondersteunen, moet de interface informatie op een duidelijke en intuïtieve manier weergeven, zodat operators onmiddellijk inzicht krijgen in de huidige toestand van het proces, afwijkend gedrag herkennen en weloverwogen beslissingen kunnen nemen zonder dat ze naar informatie hoeven te zoeken of essentiële gegevens mentaal in elkaar moeten puzzelen.
"Wanneer het situationeel bewustzijn sterk is, kunnen operators sneller en nauwkeuriger reageren, waardoor het risico op fouten en onveilige situaties wordt verminderd. In het geval van alarmen bijvoorbeeld vereist het behouden van situationeel bewustzijn dat niet-kritieke informatie minder prioriteit krijgt en dat belangrijke informatie zo wordt geplaatst dat operators deze gemakkelijk kunnen zien en ernaar kunnen handelen."
Verschil maken
In een industriële controlekamer kunnen er binnen enkele seconden duizenden alarmen verschijnen. Operators hebben dan slechts enkele seconden om de werkelijke oorzaak te vinden en corrigerende maatregelen te nemen. In deze risicovolle omgevingen, waar chemicaliën en brandbare materialen deel uitmaken van de dagelijkse werkzaamheden, kan een goed ontworpen gebruikerservaring (UX) het verschil maken tussen een bijna-ongeval en een ernstig incident.
"Fabrieken willen niet blindelings alleen op basis van alarmen worden aangestuurd. In plaats daarvan hebben ze behoefte aan een duidelijk situationeel bewustzijn dat de juiste context biedt om afwijkende omstandigheden effectief aan te pakken wanneer er een alarm afgaat", zegt Flink.
Menselijke fouten en incidenten
De rol van operators is uitgebreid; vaak houdt één persoon toezicht op meerdere processen, locaties en apparatuur. De oplossing is echter niet om meer beeldschermen aan de controlekamers toe te voegen. Zonder duidelijke structuur worden gegevens al snel ruis, waardoor reacties worden vertraagd en de kans op menselijke fouten toeneemt.
Zonder duidelijke structuur worden gegevens al snel ruis
"De menselijke factor is de grootste oorzaak van operationele risico's. Het verkeerd interpreteren van een waarde of het maken van een kleine fout kan al voldoende zijn om een ernstig incident te veroorzaken", legt Valtteri Mustonen, solution manager bij Valmet, uit.
Hoewel de meeste incidenten niet de krantenkoppen halen, komen ze in de (proces)industrie wel degelijk voor.
"Noodsituaties ontwikkelen zich razendsnel", zegt Mustonen. "Operators moeten onmiddellijk kunnen zien wat er gebeurt, zodat ze snel en op de juiste manier kunnen reageren. Uiteindelijk wordt de veiligheid in de procesindustrie niet alleen beïnvloed door technologie en procedures, maar ook door hoe effectief mensen kritieke informatie kunnen waarnemen, interpreteren en ernaar handelen. Een goed ontworpen gebruikerservaring staat hierbij centraal. Deze versterkt het situationeel bewustzijn, beperkt onnodige cognitieve belasting en stuurt operators naar de juiste acties wanneer snelheid en precisie essentieel zijn."
Door informatie op een manier te organiseren die de werkelijke bedrijfsomstandigheden weerspiegelt, helpt een effectief UX-ontwerp de operators om fouten te voorkomen voordat deze escaleren en levert het een directe bijdrage aan veiligere, betrouwbaardere procesoperaties.
Foto's: Valmet
