Eerste verplichtingen PPWR ingegaan
Sector vraagt duidelijkheid, maar ziet ook kansen voor innovatie
Hoewel de eerste verplichtingen van de Packaging and Packaging Waste Regulation op 12 augustus 2026 reeds van kracht werden, wachten veel voedselverwerkende bedrijven nog op diverse essentiële verduidelijkingen rond testmethoden, definities, verantwoordelijkheden en conformiteitsprocedures. Dat blijkt uit een rondvraag bij Pack4Food, Fevia, Fost Plus, PackSense en Verpact. Zij verwachten dan ook dat de grootste veranderingen zich pas de komende jaren zullen manifesteren.
Tussen voorbereiding en onzekerheid
Met de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) staat de Europese verpakkingsketen aan de vooravond van een ingrijpende transitie. De verordening moet verpakkingsafval terugdringen, recyclage stimuleren, hergebruik bevorderen en de circulariteit van verpakkingen versnellen. De ambities zijn hoog en de doelstellingen grotendeels vastgelegd. Toch blijkt in een rondgang langs sectororganisaties dat veel bedrijven zich momenteel in een spanningsveld bevinden tussen voorbereiding en onzekerheid. We legden onze vragen voor aan Brecht van der Hoeven (projectmanager bij Pack4Food), Ann Nachtergaele (Food Production & Consumption Policy Director bij Fevia), Lieven Capon (Program Manager Sustainable Packaging bij Fost Plus) en Robbert-Jan Pos (directeur PackSense). Het Nederlandse instituut Verpact reageerde als organisatie.
Van duurzaamheidsambitie naar operationele realiteit
De sector erkent dat verandering noodzakelijk is en dat de omslag naar circulaire verpakkingen moet worden versneld. Tegelijkertijd klinkt er vrijwel unaniem een oproep aan Europese beleidsmakers om snel meer duidelijkheid te bieden over de praktische uitwerking van de regels.
Volgens verschillende gesprekspartners is de grootste verandering van de afgelopen twee jaar – nadat de komst van de PPWR werd geformaliseerd – niet zozeer technisch van aard, maar vooral organisatorisch. Waar verpakkingsduurzaamheid lange tijd vooral een onderwerp was voor duurzaamheidsmanagers en innovatieafdelingen, is de PPWR inmiddels doorgedrongen tot directies, kwaliteitsafdelingen, procurementteams en supply chain-specialisten.
Bij voedingsbedrijven groeit het besef dat de verordening veel verder gaat dan een reeks duurzaamheidsdoelstellingen. Ze raakt rechtstreeks aan verpakkingsontwerp, productontwikkeling, materiaalkeuze, leveranciersmanagement, documentatieprocessen en compliance-systemen.
Moeite met vertaalslag
Dat beeld wordt bevestigd door Robbert-Jan Pos van PackSense. Volgens hem realiseren steeds meer organisaties zich dat de PPWR geen vrijblijvende richtlijn is, maar een verordening met concrete juridische en technische verplichtingen.
Tegelijkertijd constateert het adviesbureau dat veel bedrijven nog worstelen met de vertaalslag van de wetgeving naar hun dagelijkse praktijk. Men weet dat er iets op hen afkomt, maar vaak nog niet precies wat dat betekent voor individuele verpakkingen, productspecificaties en processen.
Ook het Nederlandse instituut Verpact ziet een grote bereidheid om zich voor te bereiden. "Vooral grotere bedrijven hebben inmiddels teams ingericht die zich specifiek bezighouden met verpakkingscompliance en circulariteit." Toch merkt de organisatie dat veel ondernemingen nog tegen fundamentele vragen aanlopen.
Niet iedereen even ver
De mate waarin bedrijven voorbereid zijn, verschilt sterk. Grote voedingsproducenten en internationale merkeigenaren beschikken vaak over gespecialiseerde afdelingen die zich bezighouden met duurzaamheid, regelgeving en verpakkingsontwikkeling. Zij werken al geruime tijd aan materiaalreductie, design for recycling en de inzet van gerecycleerde grondstoffen.
Voor kleinere bedrijven ligt dat vaak anders. Volgens verschillende geïnterviewden ontstaat daar soms pas urgentiebesef wanneer klanten, retailers of merkeigenaren concrete vragen beginnen te stellen over toekomstige PPWR-compliance.
Tegelijkertijd waarschuwen meerdere van hen voor een afwachtende houding. Juist omdat de regelgeving op bepaalde onderdelen nog onduidelijk is, bestaat de verleiding om belangrijke beslissingen uit te stellen. Volgens zowel Lieven Capon (Fost Plus) als Pos (PackSense) schuilt daarin een risico. "Het aanpassen van verpakkingsspecificaties, het kwalificeren van nieuwe materialen of het wijzigen van productielijnen kost vaak jaren tijd. Bedrijven die wachten tot alle details zijn uitgewerkt, kunnen uiteindelijk in tijdnood komen."
Ann Nachtergaele van Fevia ziet dezelfde dynamiek. "Vrijwel elk voedingsbedrijf is vandaag bezig om de impact van de nieuwe regelgeving in kaart te brengen, maar de sector heeft behoefte aan meer rechtszekerheid om investeringen met vertrouwen te kunnen uitvoeren."
Doelstellingen zonder uitgewerkte spelregels
Opvallend is dat alle bevraagde organisaties uiteindelijk bij hetzelfde knelpunt uitkomen: de PPWR beschrijft steeds duidelijker wat bedrijven moeten bereiken, maar veel minder hoe zij straks moeten aantonen dat ze eraan voldoen.
Brecht van der Hoeven van Pack4Food verwoordt dit als een situatie waarin de verwachtingen al vastliggen, terwijl de praktische invulling nog grotendeels ontbreekt. "De doelstellingen zijn bekend, de deadlines staan vast, maar veel methodologieën, technische normen en beoordelingskaders moeten nog worden ontwikkeld."
Ook Nachtergaele (Fevia) wijst erop dat veel praktische modaliteiten nog afhankelijk zijn van secundaire wetgeving, richtsnoeren en technische normen die nog niet beschikbaar zijn. "Daardoor ontstaan vragen over verantwoordelijkheden, bewijsvoering en interpretatie."
Verpact ziet hetzelfde gebeuren in de praktijk. "Bedrijven proberen zich voor te bereiden, maar lopen tegen vragen aan waarvoor nog geen eenduidige antwoorden bestaan. Wie geldt bijvoorbeeld precies als fabrikant? Wie moet de conformiteitsverklaring opstellen? En hoe toon je aan dat een verpakking voldoet wanneer de beoordelingsmethodiek nog niet volledig is uitgewerkt?"
Die onzekerheid zorgt volgens meerdere gesprekspartners voor een zekere nervositeit in de markt. Niet omdat bedrijven de doelstellingen afwijzen, maar omdat zij investeringsbeslissingen moeten nemen zonder alle spelregels te kennen.
Houdbaarheid grootste inhoudelijke vraagstuk
Wanneer de discussie verschuift van regelgeving naar techniek, komt één onderwerp telkens terug: de relatie tussen recycleerbaarheid en productbescherming.
Voor de voedingsindustrie vormt verpakking veel meer dan een middel om producten te transporteren. Ze beschermt tegen zuurstof, vocht, licht en microbiologische contaminatie, en speelt daarmee een cruciale rol bij voedselveiligheid en houdbaarheid.
Volgens Pack4Food is juist die combinatie een van de grootste technische uitdagingen van de komende jaren. Van der Hoeven: "Verpakkingen die optimaal recycleerbaar zijn, maken vaak gebruik van relatief eenvoudige materiaalstructuren. Productbescherming vraagt daarentegen regelmatig om complexe combinaties van materialen met specifieke barrière-eigenschappen."
Nachtergaele (Fevia) benadrukt dat verpakkingen daarom nooit los van hun inhoud mogen worden bekeken. Volgens haar ligt de milieu-impact van het voedingsproduct zelf vaak aanzienlijk hoger dan die van de verpakking. "Een verpakking die leidt tot meer voedselverlies kan daardoor uiteindelijk een slechtere milieuprestatie opleveren dan een minder circulaire verpakking die het product wel optimaal beschermt."
"Juiste balans vinden tussen productbescherming, logistieke prestaties en milieueffecten gedurende de volledige levenscyclus" – Lieven Capon, Fost Plus
Ook Capon (Fost Plus) wijst op het belang van die afweging. "Duurzaam verpakken betekent niet automatisch zo weinig mogelijk verpakking gebruiken, maar vooral de juiste balans vinden tussen productbescherming, logistieke prestaties en milieueffecten gedurende de volledige levenscyclus."
Verpact onderschrijft dat standpunt. Volgens de organisatie moet steeds worden gekeken naar de combinatie van product én verpakking.
Niet één oplossing voor alle toepassingen
Hoewel monomaterialen vaak worden genoemd als de toekomst van recycleerbare verpakkingen, plaatsen verschillende partijen daar nuance bij.
Van der Hoeven (Pack4Food) ziet veel potentieel in innovatieve mono-oplossingen, maar benadrukt dat dergelijke ontwikkelingen niet voor alle toepassingen een wondermiddel vormen. "Zeker bij producten met hoge eisen aan houdbaarheid en voedselveiligheid blijven er technische uitdagingen bestaan."
Ook Nachtergaele (Fevia) waarschuwt voor een te simplistische benadering. Volgens haar bestaat een groot deel van de verpakkingsmarkt vandaag al uit monomaterialen, variërend van karton en glas tot metaal en diverse kunststofverpakkingen. "Bovendien kunnen bepaalde combinaties van materialen eveneens goed recycleerbaar zijn."
Capon (Fost Plus) sluit zich daarbij aan en noemt monomaterialen nadrukkelijk "slechts één van de mogelijke routes richting circulaire verpakkingen".
De consensus lijkt dan ook dat de toekomstige verpakkingsmarkt niet zal worden gedomineerd door één universele oplossing. Verschillende producten vragen om verschillende verpakkingsconcepten, afhankelijk van hun specifieke eisen op het gebied van houdbaarheid, logistiek, veiligheid en consumentenfunctionaliteit.
Innovatie als sleutel tot succes
Ondanks de vele uitdagingen overheerst er geen pessimisme. Integendeel: alle gesprekspartners zien innovatie als de belangrijkste motor achter de transitie.
Van der Hoeven (Pack4Food) wijst op de ontwikkeling van nieuwe barrièretechnologieën, zoals AlOx- en SiOx-coatings, die hoogwaardige beschermende eigenschappen kunnen combineren met verbeterde recycleerbaarheid. Dergelijke innovaties kunnen volgens het kenniscentrum helpen om de kloof tussen functionaliteit en circulariteit verder te verkleinen.
Ook Capon (Fost Plus) ziet tal van veelbelovende ontwikkelingen. De organisatie wijst onder meer op projecten waarbij gerecycleerde kunststof opnieuw wordt ingezet in voedselverpakkingen. Daarnaast lopen er pilots rond herbruikbare verpakkingssystemen voor groenten en fruit, waarmee wordt geëxperimenteerd met nieuwe businessmodellen en logistieke concepten. Zo worden via het REPASYS-project herbruikbare verpakkingen getest in zes supermarkten in Mechelen.
Volgens Pos (PackSense) mag de sector bovendien niet onderschatten hoeveel vooruitgang er de afgelopen jaren al is geboekt. "Waar recycleerbare alternatieven vroeger vaak ontbraken, komen vandaag steeds meer oplossingen beschikbaar die zowel functioneel als circulair zijn. De verwachting is dat de PPWR die ontwikkeling verder zal versnellen doordat wetgeving, marktvraag en technologische innovatie elkaar versterken."
De belangrijkste PPWR-eisen sinds 12 augustus 2026
De eerste fase van de Europese PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) is op 12 augustus ingegaan. De belangrijkste vereisten en actiepunten sindsdien zijn:
- Nieuwe verpakkingscategorieën
Bepaalde items worden vanaf die datum officieel als verpakking beschouwd en moeten worden aangegeven bij Fost Plus. Het gaat concreet om koffiepads en theezakjes, drankencapsules en groente- en fruitstickers.
- Composteerbare alternatieven
Voor composteerbare varianten (die voldoen aan de norm EN13432) geldt een apart tarief. Niet-composteerbare varianten vallen in de hoogste tariefklasse en zijn vanaf 2028 niet meer toegelaten.
- PFAS-beperkingen
Voor verpakkingen die in contact komen met voedingsmiddelen gelden vanaf 12 augustus 2026 strikte drempelwaarden. Per- en polyfluoralkylstoffen (PFAS) zijn verboden boven de vastgestelde concentratielimieten (bv. ≥ 25 ppb voor individuele verbindingen).
- Hergebruiksystemen
Bedrijven die herbruikbare verpakkingen voor het eerst op de markt brengen, moeten verplicht een hergebruiksysteem opzetten waaraan ketenpartijen kunnen deelnemen.
- Etikettering en harmonisatie
Vanaf 12 augustus 2026 worden door de Europese Commissie ook de definitieve specificaties verwacht voor uniforme etikettering (zoals pictogrammen) voor alle verpakkingen.
(bron: Fost Plus)
De eerste grote test: augustus 2026
Hoewel veel doelstellingen pas in 2030 relevant worden, richten de grootste zorgen zich momenteel op de verplichtingen die al sinds 12 augustus 2026 gelden. Opvallend genoeg noemen alle vijf de gesprekspartners vrijwel dezelfde twee aandachtspunten: PFAS en de Declaration of Conformity (DoC).
Rond PFAS bestaat er nog veel onduidelijkheid. Welke stoffen moeten precies worden gemeten? Welke analysemethoden zijn toegestaan? Is er voldoende laboratoriumcapaciteit beschikbaar? En hoe moeten bedrijven omgaan met bestaande verpakkingen waarvoor nog geen volledige bewijsvoering beschikbaar is? Volgens zowel Nachtergaele (Fevia) als Capon (Fost Plus) en Verpact ontbreken momenteel nog belangrijke praktische handvatten. Ook Van der Hoeven (Pack4Food) wijst op de onzekerheid rond testmethodes en analysecapaciteit.
Daarnaast zorgt de verplichte conformiteitsverklaring voor veel vragen. Bedrijven moeten straks kunnen aantonen dat hun verpakkingen voldoen aan alle relevante PPWR-eisen. Daarbij ontstaat discussie over verantwoordelijkheden binnen de keten en over de hoeveelheid documentatie die nodig zal zijn. Volgens verschillende gesprekspartners wordt de omvang van deze administratieve uitdaging momenteel nog onderschat.
De echte uitdaging ligt richting 2030
De meeste sectororganisaties verwachten evenwel dat de grootste veranderingen zich pas de komende jaren zullen manifesteren. Tegen 2030 worden immers de bepalingen rond recycleerbaarheid, gerecycleerde inhoud, hergebruik en diverse verpakkingsverboden daadwerkelijk bepalend voor de markt.
Vooral de verplichting om meer gerecyclede inhoud toe te passen in kunststofverpakkingen wordt door verschillende partijen als een complexe opgave gezien. "De beschikbaarheid van hoogwaardige, voedselveilige recyclaatstromen zal daarbij een cruciale factor zijn." Daarnaast wijzen Capon (Fost Plus) en Verpact op de uitdagingen rond hergebruikssystemen, retourlogistiek en de verdere ontwikkeling van recyclage-infrastructuur.
Een gedeelde conclusie
Ondanks de verschillende perspectieven van kennisinstellingen, sectororganisaties, compliance-experts en producentenorganisaties is de conclusie opvallend eensluidend. De verpakkings- en voedingsindustrie beweegt al volop richting de doelstellingen van de PPWR en heeft de afgelopen jaren belangrijke stappen gezet op het gebied van recycleerbaarheid, materiaalreductie en circulariteit.
Tegelijkertijd bestaat er een brede behoefte aan duidelijkheid. Niet omdat bedrijven de transitie willen vertragen, maar juist omdat zij de noodzakelijke investeringen tijdig willen kunnen uitvoeren. De komende tijd zal daarom niet alleen in het teken staan van verdere innovatie, maar ook van het verkrijgen van de rechtszekerheid die nodig is om de Europese ambities daadwerkelijk in de praktijk te brengen.
Want over één ding lijken alle betrokken partijen het eens: de richting staat vast. De vraag is niet óf de verpakkingssector verandert, maar hoe snel bedrijven de juiste instrumenten krijgen om die verandering succesvol vorm te geven.
