Stijgende olieprijzen vergroten druk op industrie
Sectorfederaties buigen zich over energieproblematiek
Net nu veel industriële bedrijven al op het scherpst van de snee opereren, dreigen de stijgende olieprijzen opnieuw een kettingreactie op gang te brengen. Het effect blijft niet beperkt tot transport of brandstof. De hogere prijzen sijpelen door in logistiek, productie, elektriciteit en investeringsruimte. Voor bedrijven die al kampen met dunne marges, internationale concurrentie en hoge energiekosten, verhoogt dat de druk opnieuw aanzienlijk. We vroegen Agoria, Fevia en Fedustria om een reactie.
Hoge prijzen leiden tot brede druk
De stijgende olieprijzen raken de industrie veel breder dan alleen via brandstofkosten. Volgens Agoria vergroten ze vooral de druk op bedrijven die al langer in een moeilijke economische context opereren.
"Niet alleen energie wordt duurder, ook logistiek en andere kostenposten komen onder spanning te staan" – Agoria
"De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen afbouwen, is de enige weg vooruit. Op korte termijn draait het vooral om risicobeheer. Wij zijn prijsnemers. De kunst is dus om die volatiliteit zo goed mogelijk in te dekken. Een doordachte aankoopstrategie voor energie, met contracten die schommelingen helpen opvangen, wordt daardoor steeds belangrijker", zegt woordvoerder Jan Gatz.
Nog volgens Agoria zorgen de hogere olieprijzen opnieuw voor een brede, opwaartse prijsdruk. "Niet alleen energie wordt duurder, ook logistiek en andere kostenposten komen onder spanning te staan. Dat effect komt boven op een macro-economische situatie die al langer onder druk staat. Ook de elektriciteitsprijs blijft mee afhankelijk van de bredere energiemarkt, waardoor prijsschokken op olie en gas zich verder kunnen doorzetten in de industrie."
Impact treft volledige voedingsindustrie
Bij Fevia horen we dat de voedingsindustrie al zowat twintig jaar werk maakt van energie-efficiëntie, maar dat de bijkomende besparingswinsten steeds beperkter worden. Op korte termijn lopen de bestaande inspanningen verder, op langere termijn verschuift de aandacht naar elektrificatie.
Energietransitie wordt afgeremd
"Die omslag wordt vandaag nog door verschillende factoren afgeremd. Het gaat onder meer om voldoende CO2-vrije elektriciteit, competitieve elektriciteitsprijzen, toegang tot voldoende stroom en technologie die voldoende matuur is voor industriële toepassingen, zoals hogetemperatuurwarmtepompen en elektrische ovens”, zegt Tom Quintelier, environmental affairs & energy advisor.
"Zonder toegang tot voldoende, betaalbare en CO2-vrije elektriciteit dreigt de overstap naar een minder fossielafhankelijk model in de praktijk vast te lopen" – Fevia
De impact van hoge energieprijzen beperkt zich niet tot enkele niches, maar treft de volledige voedingsindustrie. "Alle sectoren gebruiken relatief veel energie. Vandaag ligt de verhouding tussen gas en elektriciteit gemiddeld op 60/40. Daardoor wegen hoge fossiele energieprijzen rechtstreeks op tal van bedrijven, zeker in thermische processen. Maar ook ondernemingen met een hoger elektriciteitsverbruik blijven kwetsbaar, omdat de elektriciteitsprijs sterk samenhangt met de gasprijs."
Spelregels niet veranderen tijdens de rit
Op langere termijn ziet Fevia de oplossing niet alleen in een verdere energietransitie, maar ook in een stabiel en voorspelbaar beleidskader. Bedrijven moeten investeringen in elektrificatie op langere termijn kunnen plannen. Dat vergt voldoende CO2-vrije elektriciteit, sterkere netten en een competitieve stroomprijs. "Ook de spelregels moeten stabiel blijven. Maatregelen mogen niet voortdurend worden aangepast of teruggedraaid, omdat dat investeringen afremt."
Ook op het vlak van infrastructuur en emissiebeleid zijn bijkomende stappen nodig. Fevia pleit voor sterke elektriciteitsnetwerken, niet alleen financieel maar ook op het vlak van vergunningen, en verwijst daarbij onder meer naar dossiers zoals Ventilus. Verder vraagt Fevia duidelijkheid over het ETS-beleid en verzet de federatie zich tegen het voortdurend bijsturen van de spelregels. Zo mogen extra emissierechten niet worden geschrapt of regels worden aangepast omdat de CO2-prijs volgens de overheid te laag zou zijn. Ook ETS2 mag de elektrificatie niet afremmen.
"Vandaag geven verschillende bedrijven aan dat ze geen zwaardere aansluiting kunnen krijgen om die omslag effectief te maken. Zonder toegang tot voldoende, betaalbare en CO2-vrije elektriciteit dreigt de overstap naar een minder fossielafhankelijk model in de praktijk vast te lopen.”
Betere afstemming van beleid
Bij Fedustria ziet men bedrijven op twee fronten tegelijk werken. "Ze nemen snelle, pragmatische maatregelen om hun energiefactuur onder controle te houden en maken tegelijk meer structurele keuzes richting efficiëntie en verduurzaming", klinkt het.
Eigen hernieuwbare energieproductie
Op korte termijn gaat het onder meer om een optimalisatie van het energiegebruik via betere monitoring, het vermijden van piekverbruik en het efficiënter inzetten van bestaande installaties. Waar het technisch mogelijk is, worden ook productieplanning en processen aangepast om energie-intensieve momenten te spreiden.
Op langere termijn verschuift de aandacht naar investeringen in energie-efficiënte technologieën en procesoptimalisatie, zoals warmterecuperatie, elektrificatie en modernisering van machineparken, telkens op basis van een duidelijke businesscase.
Daarnaast bouwen bedrijven ook eigen hernieuwbare energieproductie uit zoals zonnepanelen, vaak in combinatie met slimme sturing of opslag, om zich deels te beschermen tegen prijsschommelingen. "Energie is een strategisch thema geworden; niet alleen om kosten te beheersen, maar ook in functie van concurrentiekracht en klimaatdoelstellingen."
Concurrenten in de buurlanden
Volgens Fedustria voelen vooral energie-intensieve industriële bedrijven op internationaal competitieve markten de impact. "In sectoren zoals textiel, hout en meubel worden bedrijven met een hoog energieverbruik sterk getroffen, omdat energie een aanzienlijk deel van hun kostprijs uitmaakt. Kmo’s op hun beurt hebben vaak minder buffer om langdurige prijsstijgingen op te vangen."
Daarbovenop kampt de Belgische industrie al langer met een structurele energiehandicap ten opzichte van de buurlanden. "Studies en communicatie die Fedustria mee heeft ondersteund, tonen aan dat Belgische industriële verbruikers tot meer dan 20% meer betalen voor elektriciteit, onder meer door hoge transmissie- en distributietarieven. Die combinatie maakt dat hoge energieprijzen rechtstreeks wegen op de concurrentiekracht van bedrijven, hun investeringscapaciteit, en op termijn ook op tewerkstelling en verankering van industriële activiteiten in België."
Europees, federaal en Vlaams
Het debat op langere termijn is geen kwestie van kiezen tussen energietransitie of beleidsingrepen. Beide zijn noodzakelijk. "Bedrijven investeren vandaag al volop in energie-efficiëntie en verduurzaming en willen die koers ook verder aanhouden. Initiatieven zoals de sectorfederatieovereenkomst helpen daarbij om het energieverbruik en de uitstoot stap voor stap terug te dringen."
Tegelijk benadrukt de beroepsvereniging dat de energietransitie alleen kan slagen binnen een realistisch en coherent beleidskader. Zo is er volgens hen nood aan een competitief energiekostenbeleid, zodat bedrijven die investeren in verduurzaming niet uit de markt worden geprijsd. Ook een herziening van het ETS-systeem blijft nodig, met aandacht voor de kostenimpact op de industrie en het risico op carbon leakage.
"Industriebeleid, energiebeleid en klimaatbeleid moeten veel sterker in samenhang worden bekeken" – Fedustria
Daarnaast zijn zekerheid over energiebevoorrading, voldoende netcapaciteit en aangepaste infrastructuur cruciaal. Investeringen in elektrificatie en decarbonisatie hebben volgens de federatie alleen zin als bedrijven ook effectief toegang hebben tot betaalbare en beschikbare energie.
Fedustria pleit tot slot voor een betere afstemming tussen het Europese, federale en Vlaamse beleidsniveau, zonder extra regels die de concurrentiepositie van de industrie verder onder druk zetten. "De boodschap is duidelijk: industriebeleid, energiebeleid en klimaatbeleid moeten veel sterker in samenhang worden bekeken. Zonder competitieve energieprijzen dreigt de energietransitie volgens de federatie niet te versnellen, maar net investeringen en industriële activiteit uit Europa weg te duwen.”
