Vlamingen willen gezond eten, maar voedselomgeving maakt dat moeilijk
korte keten-initiatieven
Vlamingen willen voor gezonde voeding kiezen, maar vinden dat onvoldoende bereikbaar, aantrekkelijk en betaalbaar. Dat blijkt uit De Grote Voedselkaart, een burgerwetenschapsproject over voedselomgevingen in Vlaanderen, waarmee Sciensano voor het eerst in kaart heeft gebracht hoe Vlamingen zelf hun voedselomgeving ervaren. Sciensano is het Belgisch wetenschappelijk gezondheidsinstituut voor mens, dier en milieu.
Onvoldoende bereikbaar, aantrekkelijk en betaalbaar
Vier maanden lang beoordeelden meer dan 2000 Vlamingen de voedselpunten in hun buurt: supermarkten, korte keten-initiatieven, restaurants, en fastfoodzaken. De belangrijkste vaststelling: het huidige voedselaanbod, de voedselprijzen en de acties en promoties maken gezond eten allesbehalve vanzelfsprekend. Burgers willen gezonde keuzes maken, maar geven aan dat die onvoldoende bereikbaar, aantrekkelijk en betaalbaar zijn. Met andere woorden: in de huidige voedselomgeving is de gezonde keuze zelden de makkelijkste keuze.
Wanneer burgers uitleggen waarom ze een voedselpunt bezoeken, blijkt bereikbaarheid de belangrijkste overweging (16,4% van de beoordelingen), gevolgd door smaak, vriendelijkheid van het personeel, en gemak. Voedingswaarde wordt slechts bij 4,3% van de beoordelingen als reden aangeduid. Hoe gezond burgers het aanbod vinden, hangt sterk af van het type voedselpunt. Op een schaal van 1 tot 5 geven burgers korte keten-initiatieven gemiddeld een 4,3 voor de gezondheid van het aanbod. Fastfood- en afhaalpunten scoren met 2,0 aanzienlijk lager. Supermarkten (3,3) en restaurants (3,4) nemen een tussenpositie in.
Het aanbod is ongezonder geworden
Uit de burgerbevraging blijkt ook dat er vooral een verlangen bestaat naar meer groente- en fruitwinkels, hoevewinkels en korte keten-initiatieven. Die zijn momenteel echter vaak duurder en vooral moeilijker bereikbaar, wat het moeilijker maakt om ze in te passen in de dagelijkse routine. Tegelijk pleiten de bevraagde burgers voor minder fastfood in de omgeving van scholen.
Deze data over de beleving van de voedselomgeving stemmen overeen met objectieve data die eerder werden verzameld. Sciensano vergeleek de data van voedingspunten tussen 2008 en 2024 en concludeerde dat in 80 procent van de Vlaamse buurten het aanbod ongezonder is geworden. Uit een andere studie bleek dat er meer kinderen met overgewicht zijn in buurten waar meer fastfoodrestaurants en gemakswinkels in de buurt van scholen zijn.
Burgers en actoren uit de voedselomgeving (lokale besturen, supermarkten en korte keten-initiatieven) werkten samen zestien mogelijke acties uit. Vier acties kregen bij zowel van burgers als van andere actoren dezelfde hoge prioriteit:
- een verbod op reclame voor ongezonde voeding in de publieke ruimte;
- een ruimer gezond aanbod bij supermarkten;
- educatie rond gezonde en betaalbare voeding;
- het opschalen en toegankelijker en betaalbaarder maken van korteketen-initiatieven, via plaatsen waar voedselstromen worden gebundeld en producenten en consumenten met elkaar worden verbonden.
Lees het volledige rapport hier.