Nieuwe studie naar het belang van water voor Vlaamse economie
VITO Kennispunt Water: "Zonder waterzekerheid droogt onze economische veerkracht op"
Vlaanderen behoort tot de meest waterschaarse regio’s van Europa. Zes droge zomers en twee ernstige overstromingen staan op de teller in de laatste acht jaar. Tel daar de hardnekkige problemen met waterkwaliteit bij op, en de waterzekerheid staat op losse schroeven. De nieuwste studie naar het economische belang van water in Vlaanderen bevestigt dat water ook in 2026 een kwetsbare en structurele voorwaarde blijft voor de Vlaamse economie.
Een kwart van alle jobs
De 15 sectoren met het hoogste waterverbruik zorgen voor een kwart van alle jobs. Die sectoren creëren meer dan 70 miljard euro bruto toegevoegde waarde. "De nieuwe cijfers maken duidelijk dat waterzekerheid bepalend is voor het industriële weefsel en voor Vlaanderen als investeringslocatie," zegt Dirk Halet, strategisch coördinator bij VITO Kennispunt Water.
Echter stijgt de waterkost sneller dan inflatie en blijft koelwater een kritische component binnen industriële processen. "Innovatie wordt de sleutel om waterzekerheid en economische veerkracht samen te versterken", duidt Halet. De nieuwe inzichten bevestigen dat Vlaanderen zich op een kantelmoment bevindt. Dat erkent ook de Vlaamse regering, die met de Blue Deal (zie kader) verder maatregelen voor een waterweerbaar Vlaanderen doorvoert.
De Vlaamse Blue Deal
Jo Brouns, Vlaams minister voor Omgeving en Landbouw: "Water is het nieuwe goud, dat bewijst deze studie ook. We worden steeds meer geconfronteerd met lange periodes van droogte, of periodes van overvloedige regenval. We moeten ons daar als Vlaanderen op aanpassen. Net daarom is de vernieuwde Blue Deal één van de speerpunten in het omgevingsbeleid van de komende jaren. We zetten in op projecten die op het terrein het verschil maken en zorgen ervoor dat we het water langer kunnen vastleggen. Ook nemen we effectieve maatregelen om onze waterkwaliteit in Vlaanderen verder te verbeteren. Zo bieden we vanuit het beleid antwoorden op de uitdagingen van morgen."
Koelwatergebruik legt kwetsbaarheid bloot
Een opvallende trend is de heropleving van het koelwatergebruik. Na een forse historische daling tussen 2009 en 2015 (-43%) door de sluiting of ombouw van steenkoolcentrales, neemt het gebruik sinds 2015 opnieuw toe, vooral in energie en chemie. Warmere rivieren en strenge thermische normen werken bovendien industriële koeling tegen.
"Koeling bepaalt steeds vaker de operationele marge van industriële installaties," zegt Halet. "De toekomst van industriële waterzekerheid hangt dus net zo goed af van innovatie in koeltechnologie als van innovatie in zuivering of hergebruik."
Bedrijven schakelen over naar alternatieve bronnen
Het totale watergebruik (incl. koelwater) is sinds 2009 met 22% gedaald, vooral dus door de vermindering van het koelwatergebruik. Maar proceswatergebruik (water dat nodig is in productieprocessen en voor landbouw) is juist gestegen, met 11% (vergelijking periode 2009-2011 t.o.v. periode 2020-2022).
Het watergebruik in de industrie is nagenoeg stabiel gebleven. In de landbouw is er daarentegen een duidelijke stijging. "Daarnaast zien we dat het gebruik van drink- en grondwater afneemt, en zetten bedrijven meer in op alternatieve waterbronnen, zoals regenwater en gezuiverd afvalwater", stelt Halet. "De omschakeling is absoluut positief, maar onvoldoende om de structurele kwetsbaarheid weg te nemen. We hebben innovatie en middelen nodig om circulaire waterstromen, datagedreven sturing en efficiënte processen versneld op te schalen."
De belangrijkste verbruikers van grondwater zijn de landbouw, de voedingssector en de drankenindustrie, samen goed voor 68% van het totale grondwaterverbruik. De belangrijkste verbruikers van drinkwater zijn de chemiesector, de sector van cokes en raffinaderijproducten en de voedingsindustrie. Zij zijn samen goed voor 42% van het drinkwaterverbruik binnen de Vlaamse economie.*
Innovatie bepalend voor succesvolle transities
Hoewel prijssturing een rol kan spelen om verspilling te ontmoedigen, is volgens VITO Kennispunt Water vooral innovatie bepalend voor succesvolle transities. "Een tariefbeleid kan richting geven," zegt Halet, "maar het bouwt geen robuust watersysteem. Daarom moeten we op meerdere vlakken tegelijk innoveren: op het vlak van technologie en capaciteit, maar ook de businessmodellen en regelgeving moeten meegroeien."
Innovatie is dan ook een van de zeven strategische hefbomen van de Vlaamse Blue Deal. Daartoe behoren ook onder meer natuurlijk herstel en natuurgebaseerde oplossingen, water als leidend principe in ruimtelijke processen en een hoger waterbewustzijn.
*De drinkwatersector is expliciet niet opgenomen in de analyse van het economisch belang. Aangezien waterbedrijven water (grondwater, oppervlaktewater) onttrekken om drinkwater te produceren dat vervolgens door andere sectoren wordt gebruikt, zouden gebruikscijfers van de drinkwatersector leiden tot dubbeltellingen in het watergebruik.
Over de studie
Het economisch belang van water in Vlaanderen is een actualisatie van eerdere studies uit 2022, 2018 en 2013 in opdracht van VITO Kennispunt Water. De analyses werden uitgevoerd door VITO, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek, op basis van databronnen van Belgische en Vlaamse overheden.
