Eerst testen, dan investeren
Foodlab HOGENT helpt bedrijven nieuwe grondstoffen en productideeën technisch af te toetsen
Een lokaal graan verwerken tot brood? Een plantaardige hummus langer houdbaar maken? Uitzoeken waarom de kwaliteit van confiserie plots afwijkt na een verhuis van de productie? Of op kleine schaal nagaan of een nieuwe grondstof wel technisch bruikbaar is, vóór de productielijn aan te passen? Met deze en nog veel meer vragen kunnen voedingsbedrijven aankloppen bij Foodlab van HOGENT, dat recent uitbreidde met nieuwe apparatuur voor onder meer plantaardige grondstoffen, granen, peulvruchten, maar ook voor andere grondstoffen en voedselreststromen.
Systeembenadering van AgroFoodNature
Wat is Foodlab precies?
Delina Van Laere, lector voedingstechnologie: "Foodlab is een voedingstechnologisch labo dat gegroeid is uit het vroegere labo zuiveltechnologie op HOGENT-campus Schoonmeersen. Het labo zelf is niet nieuw, maar we hebben dankzij onder andere subsidies van Vlajo wel kunnen investeren in nieuwe apparatuur. Bovendien krijgen we de mogelijkheid om tegen eind 2028 een splinternieuw labo in te richten. Foodlab staat op het kruispunt van opleiding, praktijkgericht onderzoek en dienstverlening. Bedrijven kunnen er terecht met vragen over grondstoffen, processen, analyses, productontwikkeling of kwaliteitsproblemen. Zo krijgen ze toegang tot expertise en apparatuur die ze zelf niet altijd in huis hebben."
Waarom investeert HOGENT in nieuwe infrastructuur?
"Voor ons is het opzetten van een ketenbreed verhaal van oogst tot verwerking belangrijk. Op de proefhoeve in Bottelare gebeurt al veel onderzoek rond teelten en oogst. Dankzij de recente investeringen kunnen we die keten beter sluiten. We kunnen producten reinigen na de oogst, ze nadien naar Foodlab brengen, vermalen, analyseren en verwerken tot bijvoorbeeld deeg of brood. Die uitbreiding past binnen de systeembenadering van AgroFoodNature, het HOGENT-onderzoekscentrum op het snijvlak van land- en tuinbouw, voeding en natuur. De nieuwe apparatuur versterkt vooral onderzoek en dienstverlening rond granen, eiwitgewassen, plantaardige voeding en reststromen. Ook voor bedrijven is die ketenbenadering belangrijk. Een nieuwe teelt of grondstof is pas interessant als ze ook technisch verwerkbaar is."
Meetbare onderzoeksvraag
Over welke toestellen gaat het concreet?
"De nieuwe investeringen zitten vooral in naoogsttoestellen en analyseapparatuur. In Bottelare hebben we onder meer een airscreen cleaner, een trieur, een densiteitsseparator en een optische sorteerder. Die reinigen en sorteren producten die van het veld komen. Zo kun je ongewenste deeltjes verwijderen, sorteren op grootte of dichtheid en afwijkende korrels detecteren, bijvoorbeeld bij schimmelvorming. In Foodlab zelf staan onder meer molens, zoals een Quadrumat senior en een rotary mill die het mogelijk maken om de gereinigde grondstoffen te verwerken tot bloem. Daar kwamen recent een particle size analyzer en een reometer bij. De eerste brengt de deeltjesgrootteverdeling van poeders in kaart; bijvoorbeeld bloem of suiker. De reometer gebruiken we om de kwaliteit van deeg op kleine schaal te beoordelen. Andere aanwezige apparatuur is een zeeftoestel, een batchpasteur, een homogenisator, koel- en vriesapparatuur, een fermentatiekast, ovens en kneders …"
Waarom is de laboschaal zo interessant voor bedrijven?
"Die kleine schaal verlaagt het risico. Een bedrijf hoeft immers niet meteen een productielijn aan te passen of nieuwe apparatuur aan te kopen. Foodlab helpt ook om een praktijkvraag te vertalen naar een meetbare onderzoeksvraag. Hoe fijn is mijn bloem? Waarom verschilt de hardheid of viscositeit van mijn product? Wat doet een andere grondstof met de deegkwaliteit? Zulke vragen kunnen we onderbouwen met metingen op partikelgrootte, textuur en reologie."
Met welke vragen komen bedrijven nog aankloppen?
"De vragen zijn breed, maar vaak draaien ze rond één kern: bedrijven willen begrijpen waarom een grondstof, product of proces zich op een bepaalde manier gedraagt. Sommige bedrijven willen de partikelgrootte van bloem of suiker laten meten. Anderen merken plots een verschil in kwaliteit en zoeken mee naar de oorzaak. Dan kunnen wij op kleine schaal analyses doen met bijvoorbeeld een reometer of viscosimeter. We kijken of we verschillen zien en waar die mogelijk vandaan komen. Daarnaast krijgen we vragen rond productontwikkeling, houdbaarheid, vochtgehalte, wateractiviteit, microbiologische analyses, etikettering, allergenen en wetgeving. Soms gaat het om een nieuw productidee, soms om een heel concreet probleem. Een bedrijf dat confiserie produceert, merkte bijvoorbeeld na een verhuis van de productie een afwijking in de vastheid van het product. Dan kunnen wij mee nadenken, testen uitvoeren en advies geven."
Koppeling tussen teelt en verwerking
Voor welke bedrijven maakt Foodlab het verschil?
"Onze infrastructuur is vooral interessant voor bedrijven die zelf niet alles in huis hebben. Denk aan kleine voedingsbedrijven, start-ups, korte-keteninitiatieven of producenten die een specifieke analyse nodig hebben, maar niet meteen willen investeren in dure apparatuur. Maar ook grotere bedrijven kunnen zeker bij ons terecht. Voor hen zit de meerwaarde vaak in kleinschalig testen. Ze kunnen een grondstof, receptuur of processtap aftoetsen zonder hun productie stil te leggen. Een artisanale bakker kan bijvoorbeeld willen weten wat hij met lokale tarwe kan doen. Een groter voedingsbedrijf kan eerst op laboschaal nagaan of een aanpassing technisch haalbaar is. Wij bekijken altijd eerst de vraag. Als iets niet binnen onze expertise of infrastructuur past, geven we dat ook aan."
"Onze infrastructuur is vooral interessant voor bedrijven die zelf niet alles in huis hebben en niet meteen willen investeren in dure apparatuur"
Gaat het alleen om granen en peulvruchten?
"Vandaag zetten we sterk in op granen, graansoorten en peulvruchten, maar Foodlab is breder dan dat. Die focus is gegroeid vanuit onderzoeksprojecten rond lokale teelten, eiwitgewassen en bakkerijtoepassingen. In Bottelare wordt gekeken naar teeltcondities. In Foodlab gaan we vervolgens na wat er na reiniging en verwerking met de kwaliteit gebeurt. Die koppeling tussen teelt en verwerking is belangrijk. Een grondstof kan landbouwkundig interessant zijn, maar moet ook technologisch bruikbaar zijn. Kan een lokaal geteeld eiwitgewas verwerkt worden in een bakkerijproduct? Wat gebeurt er met de textuur? Blijft de kwaliteit constant genoeg voor de voedingsindustrie? Maar onze scoop is breder dan teelten alleen. We hebben bijvoorbeeld een batchpasteur en homogenisator voor vloeibare producten, en apparatuur voor onder meer zuivel- en zuivelalternatieven, roomijs, gefermenteerde producten en andere voedingsconcepten."
Advies geven en analyses uitvoeren
Welke rol spelen voedselreststromen?
"Voedselreststromen zijn zeker een belangrijk thema, maar niet het enige. We hebben de voorbije jaren projecten gehad rond onder meer broodreststromen. Brood werd dan gedroogd, vermalen en opnieuw gebruikt in andere toepassingen. Ook rond zoete aardappel loopt er een project, waarbij producten ontwikkeld werden met reststromen van bataat. Voor bedrijven zijn reststromen relevant, maar technisch niet vanzelfsprekend. Ze verschillen in samenstelling, vochtgehalte, structuur en microbiologische stabiliteit. Voor ze in voeding kunnen worden ingezet, moet duidelijk zijn hoe ze gereinigd, gedroogd, verkleind, gestabiliseerd of verwerkt kunnen worden. Niet elke reststroom is automatisch geschikt voor voeding. Daarom is het belangrijk om eerst op kleine schaal te testen."
Helpt Foodlab ook bij productontwikkeling?
"Absoluut, maar altijd vanuit de vraag wat technologisch nodig en haalbaar is. Een bedrijf kan bij ons komen met een grondstof, een probleem of een idee. Wij bekijken dan welke analyses of testen zinvol zijn. Productontwikkeling is zelden één rechte lijn. Een recept moet goed smaken, reproduceerbaar zijn, de juiste textuur hebben, voldoende lang houdbaar blijven én passen binnen de wettelijke vereisten. Eén wijziging in een ingrediënt kan gevolgen hebben voor mondgevoel, viscositeit, bakgedrag, stabiliteit of microbiologische kwaliteit. Daarom is het nuttig om op kleine schaal te werken. Je kunt verschillende pistes vergelijken zonder meteen grote hoeveelheden grondstoffen te gebruiken. Soms volstaat een analyse, soms is meer advies nodig en soms blijkt dat een ruimer onderzoeks- of ontwikkeltraject zinvoller is."
Hoe verloopt de stap naar samenwerking juist?
"Bedrijven kunnen met een vraag bij ons aankloppen. Wij bekijken dan of we kunnen helpen. Als iets aansluit bij onze expertise, kunnen we advies geven, analyses uitvoeren of bekijken of er een ruimer project nodig is. Het belangrijkste is dat bedrijven niet wachten tot een probleem groot wordt. Soms kan een analyse of kleine test al veel duidelijk maken. Foodlab helpt bedrijven beter onderbouwde beslissingen te nemen vóór ze investeren of opschalen."
Interesse om samen te werken met het Foodlab?
Neem dan contact op met delina.vanlaere@hogent.be.