Visproducten maken zonder vissen te vangen of te kweken
Fishway ziet partnering als sleutel tot succes
Fishway uit Leuven staat op een kantelpunt. De pionier in het kweken van visbiomassa via cellulaire aquacultuur rondt de belangrijkste R&D-stappen af en bereidt de opschaling richting productie voor. Het bedrijf ontwikkelt geen klassieke visfilet uit het labo, maar viscelbiomassa: een verwerkbaar ingrediënt met de nutritionele waarde van vis. Daarmee richt CEO Annelies Bogaerts de blik eerst op petfood, waar de weg naar marktvalidatie korter is dan bij humane voeding. Op termijn wil Fishway ook voedingsbedrijven een veilige, stabiele en schaalbare bron van visingrediënten aanreiken.
Waardevolle grondstof voor voedingsbedrijven
Voor voedingsverwerkende bedrijven zit de relevantie van viscelbiomassa vooral in de toepassing. Fishway vertrekt niet van een consumentenproduct, maar van een ingrediënt dat kan worden verwerkt in bestaande productcategorieën waarin vis vandaag al een rol speelt. Net daardoor wordt de technologie minder abstract. De vraag is vandaag dan ook niet alleen of kweekvis technisch kan, maar ook in welke producten ze het eerst industrieel en commercieel zinvol wordt.
Enkel de cellen voeden
Waar staat Fishway vandaag?
Annelies Bogaerts: "Het bedrijf is opgericht in 2022. De missie is sindsdien dezelfde gebleven: wij maken een visproduct zonder vissen te vangen in de oceaan of klassiek te kweken. Ondertussen zitten we wel in een nieuwe fase. De voorbije jaren hebben we hard gewerkt aan de basis van onze technologie. We hebben cellijnen ontwikkeld, de celvoeding geoptimaliseerd en het proces op kleine schaal verfijnd. Daardoor kunnen we nu aan de opschaling beginnen."
Waarom ontwikkelen jullie geen volledige visfilet, maar een ingrediënt?
"Onze focus ligt op de nutritionele waarde van vis en op toepassingen waarin je geen duidelijke filetstructuur nodig hebt. Denk aan viskoekjes, visburgers, spreads, vismousse, dumplings, babyvoeding of petfood. Wat wij maken, is het geoogste resultaat van groeiende viscellen. Dat kan eruitzien als een pasta of, afhankelijk van wat de producent nodig heeft, verder verwerkt worden tot een andere vorm. Een gestructureerde zalmfilet of tonijn voor sushi is technologisch veel complexer. Wij kijken bewust naar producten waarin vis vandaag al verwerkt wordt en waar een hoogwaardig, veilig en stabiel ingrediënt een duidelijke meerwaarde kan hebben."
Hoe verloopt het proces van viscel tot bruikbaar ingrediënt?
"We nemen een stukje filet of ander weefsel uit een echte vis en isoleren daar stamcellen uit. Die cellen geven we de juiste omstandigheden: temperatuur, voeding en een gecontroleerde omgeving waarin ze zich kunnen vermenigvuldigen. In plaats van de hele vis te voeden, voeden wij dus alleen de cellen, die uiteindelijk het eetbare deel vormen. Een vis gebruikt energie om ook graten, vinnen en ogen te maken. Wij kweken alleen het stuk dat nutritioneel interessant is. De cellen groeien in bioreactoren en worden daarna geoogst. Afhankelijk van de toepassing kan het eindproduct als pasta, nat ingrediënt of droog poeder worden verwerkt."
Focus op petfood
Welke vissoorten staan centraal?
"Onze belangrijkste soort vandaag is dorade, of goudbrasem. Daarnaast werken we ook met paling en zeebaars. We kiezen soorten die passen bij onze technologie en bij onze focus op ingrediënten. Een belangrijk criterium is dat we de cellen kunnen kweken bij een lagere temperatuur, dicht bij kamertemperatuur. Voor ons is het belangrijk dat het proces efficiënt en schaalbaar kan zijn."
Waarom wordt petfood de eerste markt?
"De keuze voor petfood is pragmatisch. Voor humane voeding moeten we in Europa door de Novel Food-regelgeving en dat is een complex en langdurig traject. Petfood is ook gereguleerd, maar de route is minder zwaar dan voor humane voeding. Tegelijk zien we in petfood een markt waar hoogwaardige, veilige en nutritionele ingrediënten interessant zijn. We mikken niet op het goedkoopste segment, maar op kwalitatieve voeding voor honden en katten. Denk aan natte voeding, snacks of andere producten met een hogere marge. Om daar te geraken, moeten we samenwerken met petfoodproducenten en testen uitvoeren rond smakelijkheid, verteerbaarheid en productontwikkeling. Het doel is om eind 2027 een prototype voor de petfoodmarkt klaar te hebben."
Is petfood dan een tussenstap of een volwaardige markt?
"Het is het allebei. Petfood is voor ons een eerste realistische markt, maar zeker geen bijzaak. Er is vandaag een groep consumenten die veel belang hecht aan gezonde en kwalitatieve voeding voor hun dieren. Daar willen wij ons op richten. Tegelijk helpt petfood ons om markttractie te creëren. Dat is belangrijk in het huidige investeringsklimaat. De data die we nu verzamelen, proberen we bovendien zoveel mogelijk op te bouwen volgens de voorwaarden die later ook relevant zijn voor humane voeding. Zo verliezen we die langetermijnambitie niet uit het oog."
Gezocht: partners met specifieke expertise
Wat was technologisch de belangrijkste stap?
"Een heel belangrijke stap was de ontwikkeling van onze celvoeding. Cellen hebben dit nodig om te groeien. In de klassieke celkweek werd daarvoor vaak serum gebruikt; afkomstig uit het bloed van ongeboren kalfjes. Voor een kweekvis- of kweekvleesproduct is dat ethisch en economisch echter geen logische basis. Daarom was het cruciaal om celvoeding te ontwikkelen zonder dierlijke componenten. De voorbije jaren hebben we dure farmaceutische componenten vervangen door goedkopere, plantaardige en foodgrade alternatieven. We hebben gewassen en plantaardige bronnen geïdentificeerd die de groei van onze cellen ondersteunen. Daardoor zitten we vandaag met celvoeding die geen dierlijke producten bevat en veel betaalbaarder is. Zonder die stap heeft opschalen weinig zin, want dan wordt elke grotere batch onbetaalbaar."
Wat wordt nu de moeilijkste stap?
"De volgende uitdaging is bewijzen dat wat op kleine schaal werkt, ook op grotere volumes reproduceerbaar, betaalbaar en industrieel haalbaar blijft. Dan spreken we over grotere bioreactoren en uiteindelijk over een pilotplant. Fishway wil zich focussen op de domeinen waar we sterk in zijn: cellijnontwikkeling, mediumontwikkeling en procesontwikkeling. Voor andere stappen zoeken we partners met specifieke expertise. Dat is volgens mij ook de richting waarin de hele sector evolueert. Het is moeilijk om als klein bedrijf alles alleen te doen. Partnerships, samenwerking en mogelijk ook consolidatie zullen belangrijk worden om deze technologie naar de markt te brengen."
Welke partners hebben jullie juist nodig voor die volgende fase?
"We zoeken partners op verschillende niveaus. Petfoodproducenten zijn belangrijk om naar prototypes, smakelijkheidstesten en echte productontwikkeling te gaan. Voedingsbedrijven kunnen mee nadenken over toepassingen in humane voeding. Apparatuurbouwers en technologiepartners zijn nodig voor de opschaling in bioreactoren. Daarnaast blijven investeerders cruciaal, zeker nu we van R&D naar schaalvergroting gaan. We zijn ons er zeer van bewust dat we dit niet alleen kunnen. Wie expertise, markttoegang of kapitaal kan toevoegen, kan voor Fishway een belangrijke rol spelen. Partnerships zijn voor ons geen bijkomstigheid, maar een essentieel onderdeel van de volgende fase."
Belangrijke nutritionele waarde
Welke humane toepassingen blijven interessant?
"Babyvoeding vinden we bijvoorbeeld interessant, omdat de normen voor contaminanten daar zeer streng zijn. Producenten krijgen het moeilijker om met wilde vis altijd aan die normen te voldoen, onder meer door zware metalen, microplastics of andere ongewenste stoffen. In ons proces werken we gecontroleerd en zonder antibiotica of dergelijke contaminanten. Daardoor kunnen we een stabiele en veilige bron van visingrediënten aanbieden. We hebben het aminozuurprofiel van ons product al getest en dat ligt zeer dicht bij dat van een gewone visfilet. Ook het vetzuurprofiel is belangrijk, onder meer door de omega 3-vetzuren. Uiteindelijk is alles waarin vandaag vis verwerkt wordt een potentiële toepassing, zolang de nutritionele waarde belangrijker is dan de exacte structuur van een filet."
"Alles waarin vandaag vis verwerkt wordt, is een potentiële toepassing van visbiomassa" – Annelies Bogaerts, CEO Fishway
Hoe kijkt u naar regelgeving en investeringen?
"Europa wordt gezien als een van de strengste markten. Als een product hier wordt goedgekeurd, geeft dat vertrouwen. Tegelijk is de Novel Food-procedure vandaag een grote bottleneck. Ze duurt lang, de verwachtingen zijn nog niet altijd duidelijk en zolang je niet op de markt bent, moet je de ontwikkeling blijven financieren met andere middelen. Daar komt bij dat het investeringsklimaat moeilijker is geworden. Enkele jaren geleden werd er in deze sector veel geld opgehaald, maar vandaag vragen investeerders meer markttractie en willen ze zien dat een product gevalideerd wordt. Dat is precies waarom petfood voor ons belangrijk is. Het kan een eerste markt zijn waarmee we tonen dat ons product werkt en dat er commerciële interesse is."
Welke plaats kan kweekvis krijgen in de toekomstige visketen?
"Wij zijn niet tegen visserij of aquacultuur; we zien kweekvis vooral als een bijkomende bron. De vraag naar vis stijgt wereldwijd door de bevolkingsgroei en veranderende eetpatronen. Daarom denken wij dat er plaats is voor een derde categorie, naast visserij en aquacultuur, zodat je op termijn ook vis uit cellulaire productie zou kunnen kopen. Niet als oplossing voor alles, maar als extra bron van hoogwaardige visbestanddelen. Zeker voor verwerkte producten kan dat een interessante manier zijn om de druk op natuurlijke visbestanden te verlagen en tegelijk een veilige, stabiele en nutritioneel waardevolle grondstof aan te bieden."
